Μια βραδιά με ισχυρό συμβολισμό στην Ηλεία, όπου ο Μανώλης Μητσιάς ερμήνευσε ξανά το εμβληματικό τραγούδι του Νίκου Γκάτσου και του Μάνου Χατζιδάκι, λίγες ημέρες μετά τη συζήτηση που προκάλεσε η υπόθεση στο Αρχαίο Θέατρο Δίου.
Μια ιδιαίτερη στιγμή εκτυλίχθηκε στον χώρο του Ναού του Επικούριου Απόλλωνα στην Ηλεία, κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης για την καλοκαιρινή πανσέληνο, όταν ο Μανώλης Μητσιάς επέλεξε να ανοίξει τη συναυλία του με το εμβληματικό τραγούδι «Ο Γιάννης ο Φονιάς», σύμφωνα με τον ιστότοπο patrisnews.
Η επιλογή του συγκεκριμένου έργου απέκτησε ξεχωριστή βαρύτητα, καθώς η ερμηνεία πραγματοποιήθηκε σε απόσταση λίγων χιλιομέτρων από τον Πόθο Ηλείας, την περιοχή που έχει συνδεθεί με την ιστορία που αποτέλεσε την αφετηρία για τη δημιουργία του τραγουδιού.
Η παρουσία του τραγουδιού στη σκηνή ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία η δημόσια συζήτηση γύρω από τη διαχείριση της μουσικής κληρονομιάς είχε αναζωπυρωθεί, μετά το περιστατικό στο Αρχαίο Θέατρο Δίου. Εκεί, ο Μανώλης Μητσιάς, λόγω ζητήματος σχετικά με την άδεια δημόσιας ερμηνείας του τραγουδιού, είχε επιλέξει να απαγγείλει τους 21 στίχους του Νίκου Γκάτσου αντί να τραγουδήσει μουσικά το έργο.
Στο μεταξύ, ο Γιώργος Χατζιδάκις είχε τοποθετηθεί δημόσια διευκρινίζοντας ότι η εξώδικη παρέμβαση αφορούσε την εταιρεία παραγωγής και τη διαδικασία αδειοδότησης για τη δημόσια παρουσίαση των έργων.
Η ανάγνωση σχετικού μηνύματος από την Αγαθή Δημητρούκα στη σκηνή του Δίου ανέδειξε το πόσο εύκολα μια διαδικασία που αφορά τη διαχείριση πνευματικών δικαιωμάτων μπορεί να μεταφερθεί στο κοινό και να δημιουργήσει διαφορετικές εντυπώσεις από την αρχική πρόθεση.
Ένα τραγούδι με βαθιές ρίζες στην Ηλεία
Ο «Γιάννης ο Φονιάς», που συμπεριλήφθηκε στον κύκλο «Αθανασία» το 1976, παραμένει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έργα του ελληνικού τραγουδιού, καθώς συνδυάζει τη λαϊκή αφήγηση με τη δραματική δύναμη της ποίησης του Νίκου Γκάτσου.
Η ιστορία που έχει περάσει στη συλλογική μνήμη της περιοχής της ορεινής Ηλείας αφορά ένα πραγματικό περιστατικό του 1960. Σύμφωνα με την κυρίαρχη αφήγηση, ένας λαϊκός μουσικός, ο Γιάννης, σκότωσε τη σύζυγό του όταν πληροφορήθηκε την κρυφή σχέση της με στενό συνεργάτη του.
Η υπόθεση είχε οδηγηθεί στη Δικαιοσύνη, όπου αναγνωρίστηκε ο βρασμός ψυχικής ορμής, ενώ η επιστροφή του στο οικογενειακό σπίτι συνδέθηκε με μια νέα τραγωδία, τον θάνατο της 18χρονης κόρης του Φροσύνης.
Υπάρχει ωστόσο και διαφορετική εκδοχή, η οποία αποδίδεται στο περιβάλλον του Μάνου Λοΐζου. Σύμφωνα με αυτήν, ο πραγματικός δράστης ήταν ο αδελφός του Γιάννη, ο οποίος είχε οικογένεια, και ο Γιάννης ανέλαβε την ευθύνη ώστε να προστατεύσει τα παιδιά από την ορφάνια, όπως αναφέρεται σε σχετικό δημοσίευημα του patrisnews. Η δεύτερη αυτή προσέγγιση δίνει διαφορετικό βάθος στον στίχο που αναφέρεται στη Φροσύνη, καθώς παρουσιάζει την πράξη του Γιάννη ως θυσία και όχι ως απλή ενοχή.
Η δύναμη των 21 στίχων
Η Αγαθή Δημητρούκα έχει επισημάνει, σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, ότι το τραγούδι δεν αποτελεί πιστή αναπαράσταση ενός συγκεκριμένου γεγονότος, αλλά μια καλλιτεχνική σύνθεση του Νίκου Γκάτσου, ο οποίος αξιοποίησε στοιχεία από την ελληνική κοινωνική πραγματικότητα και τα μετέτρεψε σε ένα διαχρονικό έργο.
Ο Μάνος Ελευθερίου είχε χαρακτηρίσει το τραγούδι ένα μικρό θεατρικό μονόπρακτο, όπου μέσα από σύντομες και πυκνές φράσεις ξεδιπλώνεται ένα ολόκληρο δράμα. Η «σάλα» του σπιτιού λειτουργεί ως χώρος όπου η προσωπική τραγωδία γίνεται υπόθεση ολόκληρης της κοινότητας.
Ανάλογη ήταν και η εκτίμηση του Διονύση Σαββόπουλου, ο οποίος είχε αναγνωρίσει τη μοναδική συμπύκνωση του Γκάτσου, συγκρίνοντας τη δύναμη των 21 στίχων του «Γιάννη του Φονιά» με μεγαλύτερες σε έκταση αφηγήσεις.
Ίσως αυτή ακριβώς η λιτότητα να είναι ο λόγος που το τραγούδι εξακολουθεί να συγκινεί σχεδόν πέντε δεκαετίες μετά τη δημιουργία του. Η δύναμή του δεν βρίσκεται στην ένταση της αφήγησης, αλλά στην ικανότητά του να μεταφέρει ένα ολόκληρο ανθρώπινο δράμα με ελάχιστες λέξεις.
Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία του τραγουδιού έχει και η συμβουλή του Μάνου Χατζιδάκι προς τον Μανώλη Μητσιά το 1976, όταν ο ερμηνευτής προσέγγιζε το έργο ως ένα βαρύ λαϊκό τραγούδι.
Η οδηγία του δημιουργού ήταν χαρακτηριστική: το τραγούδι δεν έπρεπε να ειπωθεί με εξωστρέφεια, αλλά «συνωμοτικά», με εσωτερικότητα και υπαινιγμό — μια ερμηνευτική προσέγγιση που τελικά σφράγισε την ιστορία του.
Πηγή: Patrisnews.com