Η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται ότι βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική στροφή όσον αφορά τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών. Η έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δύο κρίσιμων τροποποιήσεων στους κανονισμούς για το άσυλο σηματοδοτεί την υιοθέτηση μιας σαφώς πιο αυστηρής και ρεαλιστικής προσέγγισης, η οποία δίνει προτεραιότητα στην ταχύτητα των διαδικασιών και στην αποτελεσματικότητα των επιστροφών.
Η στρατηγική των «ασφαλών χωρών»
Στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης βρίσκεται η δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού καταλόγου «ασφαλών χωρών καταγωγής». Με την προσθήκη χωρών όπως η Αίγυπτος, το Μπαγκλαντές, η Ινδία και το Μαρόκο, η ΕΕ φιλοδοξεί να αποσυμφορήσει τα εθνικά συστήματα ασύλου. Αυτό μεταφράζεται σε μια σημαντική αλλαγή: οι αιτούντες από αυτές τις χώρες καλούνται πλέον να αποδείξουν οι ίδιοι τον προσωπικό κίνδυνο που αντιμετωπίζουν, αφού η χώρα τους θεωρείται εξ ορισμού ασφαλής.
Παράλληλα, η θεσμοθέτηση της «ασφαλούς τρίτης χώρας» δίνει στα κράτη-μέλη ένα ισχυρό εργαλείο. Πλέον, μια αίτηση ασύλου μπορεί να κριθεί απαράδεκτη αν ο αιτών έχει διέλθει από μια χώρα όπου θα μπορούσε να είχε ζητήσει προστασία ή αν διατηρεί δεσμούς με αυτήν. Η κίνηση αυτή στοχεύει στον περιορισμό των καταχρηστικών αιτήσεων και στην καταπολέμηση του φαινομένου της «επιλογής ασύλου» (asylum shopping).
Θετική αντίδραση από τον Θάνο Πλεύρη
Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση υποδέχθηκε τις εξελίξεις με εμφανή ικανοποίηση, με τον Υπουργό Μετανάστευσης Θάνο Πλεύρη να παρεμβαίνει άμεσα. Ο κ. Πλεύρης μίλησε για «σημείο δικαίωσης» των ελληνικών θέσεων, τονίζοντας πως η αυστηρή μεταναστευτική πολιτική και η έμφαση στις επιστροφές κυριαρχούν πλέον στην ευρωπαϊκή ατζέντα.
Ξεχωριστή αναφορά έκανε στην Αίγυπτο και το Μπαγκλαντές, χώρες από τις οποίες η Ελλάδα δέχεται αυξημένες μεταναστευτικές ροές. Ο υπουργός δεν δίστασε να επιτεθεί στην αντιπολίτευση, κατηγορώντας το ΠΑΣΟΚ και τα αριστερά κόμματα ότι παραμένουν προσκολλημένα σε μια «χρεοκοπημένη πολιτική ανοιχτών συνόρων». Αυτή η κριτική φανερώνει το βαθύ ρήγμα στο εσωτερικό της χώρας, όπου η ασφάλεια των συνόρων συγκρούεται με τις παραδοσιακές ανθρωπιστικές προσεγγίσεις.
Αντιδρούν οι σοσιαλιστές
Παρά την ευρεία πλειοψηφία στο ΕΚ, η μεταρρύθμιση δεν στερείται επικριτών. Οι Σοσιαλιστές και Δημοκράτες (S&D) εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις για το αν οι χώρες του καταλόγου είναι όντως ασφαλείς, κάνοντας λόγο για υποχώρηση του κράτους δικαίου. Η ανησυχία τους εστιάζεται στο ότι η ΕΕ μπορεί να καταστεί «όμηρος» τρίτων χωρών για τη διαχείριση της μετανάστευσης, θέτοντας σε δεύτερη μοίρα τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.