Στο μικροσκόπιο τα αίτια της σύγκρουσης – Πρόκειται για τη δεύτερη πολύνεκρη σιδηροδρομική τραγωδία στη χώρα από τις αρχές του έτους, γεγονός που εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια του σιδηροδρομικού δικτύου, ενώ εντείνονται οι πιέσεις προς την κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ.
Η Ισπανία κήρυξε τριήμερο εθνικό πένθος μετά τη σύγκρουση δύο τρένων υψηλής ταχύτητας, που προκάλεσε τον θάνατο 74 ανθρώπων και αποτελεί ένα από τα πλέον πολύνεκρα σιδηροδρομικά δυστυχήματα στην Ευρώπη τον 21ο αιώνα.
Ο αριθμός των νεκρών αυξήθηκε από 68 σε 74, ενώ δεκάδες τραυματίες εξακολουθούν να νοσηλεύονται.
Η νέα τραγωδία, η δεύτερη στη χώρα από τις αρχές του έτους, επαναφέρει στο προσκήνιο σοβαρά ζητήματα ασφάλειας του ισπανικού σιδηροδρομικού δικτύου, καθώς ο υπουργός Μεταφορών της Ισπανίας απέδωσε το δυστύχημα σε «σφάλμα» και σε «ανεξήγητες συνθήκες».
Ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με γενικές εκλογές στις 29 Νοεμβρίου, επισκέφθηκε τον τόπο της τραγωδίας και δεσμεύθηκε ότι θα διερευνηθούν πλήρως τα αίτια του δυστυχήματος.
«Εργαζόμαστε μέρα και νύχτα, όχι μόνο για να στηρίξουμε τις οικογένειες των θυμάτων, αλλά και για να διαλευκάνουμε μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια αυτής της τραγωδίας και να ενισχύσουμε τα μέτρα ασφαλείας, ώστε να διασφαλίσουμε ότι δεν θα επαναληφθεί ποτέ», δήλωσε.
Πώς σημειώθηκε η τραγωδία
Η σύγκρουση σημειώθηκε το πρωί της Τετάρτης στην περιφέρεια Καστίγια-Λα Μάντσα, στην κεντρική Ισπανία, όταν συρμός της κρατικής σιδηροδρομικής εταιρείας Renfe προσέκρουσε στο πίσω μέρος ακινητοποιημένου τρένου της ιδιωτικής ισπανικής εταιρείας Iryo.
Τα συνεργεία διάσωσης συνέχισαν καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας τις έρευνες στα συντρίμμια, αναζητώντας θύματα στη σημαντική σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει τη Μαδρίτη με τη Σεβίλλη.
Την Πέμπτη επιστρατεύθηκαν ειδικά εκπαιδευμένοι σκύλοι και drones με θερμικές κάμερες, προκειμένου να εντοπιστούν σοροί στην περιοχή του δυστυχήματος, λίγα χιλιόμετρα από το χωριό Ούρδα, σύμφωνα με τις περιφερειακές αρχές.
Ενός λεπτού σιγή σε ολόκληρη την Ισπανία
Το μεσημέρι της Πέμπτης τηρήθηκε ενός λεπτού σιγή σε ολόκληρη τη χώρα, στη μνήμη των θυμάτων.
Βουλευτές συγκεντρώθηκαν έξω από το Κοινοβούλιο, ενώ εργαζόμενοι στους σιδηροδρόμους και συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι απέτισαν φόρο τιμής στα θύματα στον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό της Μαδρίτης.
Οι σημαίες κυμάτιζαν μεσίστιες στα δημόσια κτίρια, ενώ επίσημες τελετές και δημόσιες εκδηλώσεις ακυρώθηκαν ή περιορίστηκαν.
Στο στόχαστρο ο υπουργός Μεταφορών – Το «ανεξήγητο» λάθος
Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται πλέον η λειτουργία των συστημάτων ελέγχου της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας.
Ο υπουργός Μεταφορών, Όσκαρ Πουέντε, ο οποίος δέχεται πιέσεις να παραιτηθεί, δήλωσε την Τετάρτη ότι ένα αυτόματο σύστημα ελέγχου τέθηκε εκτός λειτουργίας σε τμήμα του δικτύου μήκους 69 χιλιομέτρων, με αποτέλεσμα να ακινητοποιηθούν όλοι οι συρμοί που κινούνταν στη συγκεκριμένη διαδρομή, συμπεριλαμβανομένου του τρένου της Renfe.
Ωστόσο, το κέντρο ελέγχου αποφάσισε να επαναφέρει την κυκλοφορία «υπό συνθήκες που, από τη δική μας οπτική, είναι ανεξήγητες», ανέφερε ο Πουέντε.
Ο συρμός της ισπανικής εταιρείας σιδηροδρόμων Renfe διένυσε 25 χιλιόμετρα στο συγκεκριμένο τμήμα της γραμμής, προτού προσκρούσει στο πίσω μέρος του ακινητοποιημένου τρένου της Iryo.
«Το κέντρο ελέγχου είχε υπεραρκετό χρόνο για να διαπιστώσει το σφάλμα, αλλά δεν το διόρθωσε», πρόσθεσε ο υπουργός.
Οι δηλώσεις του προκάλεσαν αντιδράσεις, καθώς εκπρόσωποι των εργαζομένων αμφισβητούν την απόδοση της ευθύνης σε έναν μόνο χειριστή και ζητούν να εξεταστούν συνολικά οι αδυναμίες του συστήματος.
Συγκλονίζουν οι μαρτυρίες των επιβατών: «Νόμιζα ότι ξαναγεννήθηκα»
Συγκλονιστικές είναι οι μαρτυρίες των επιζώντων, οι οποίοι περιγράφουν τις δραματικές στιγμές της σύγκρουσης.
Ο Χοσιμάρ Μεντίνα, από το Περού, που πραγματοποιούσε διακοπές στην Ισπανία με τη σύντροφό του, δήλωσε ότι κοιμόταν στο τρένο της Renfe όταν σημειώθηκε το δυστύχημα.
«Ξύπνησα και βρισκόμουν στον αέρα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Πάμπλο Μεχία, ο οποίος τραυματίστηκε στο κεφάλι, δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ότι μια αλλαγή θέσης την τελευταία στιγμή τού έσωσε τη ζωή.
Φορώντας μια γκρίζα μπλούζα με κηλίδες αίματος και κρατώντας τη σκισμένη βαλίτσα του, περιέγραψε ένα «πολύ ισχυρό χτύπημα».
«Πολλοί άνθρωποι βρίσκονταν στο πάτωμα, ο ένας πάνω στον άλλον. Καθίσματα είχαν ξεριζωθεί, βαλίτσες παντού, απόλυτο χάος», είπε.
«Νομίζω ότι ξαναγεννήθηκα», πρόσθεσε.
Σε κατάσταση σοκ οι οικογένειες των θυμάτων
Ένα σχολείο κοντά στον τόπο του δυστυχήματος, στην Ούρδα, έχει μετατραπεί σε προσωρινό κέντρο υποστήριξης, όπου συγγενείς των επιβατών αναζητούν πληροφορίες για την τύχη των αγαπημένων τους προσώπων.
Η ψυχολόγος του Ερυθρού Σταυρού, Κάρμεν Γκαρθία, προειδοποίησε ότι ακολουθούν «πολλές και δύσκολες ώρες», καθώς κάθε άνθρωπος διαχειρίζεται διαφορετικά μια τόσο τραυματική εμπειρία.
«Υπάρχουν άνθρωποι σε κατάσταση σοκ, που δεν έχουν ακόμη συνειδητοποιήσει τι έχει συμβεί. Άλλοι είναι θυμωμένοι, άλλοι λυπημένοι και ανήσυχοι. Η διαδικασία του πένθους θα είναι δύσκολη», ανέφερε.
Ο Χοσέ Μιγκέλ Φερνάντεθ, εφημέριος της περιοχής, συμμετείχε μαζί με τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης στην προσπάθεια υποστήριξης των οικογενειών.
«Πολλοί ήταν ήρεμοι, άλλοι νευρικοί και απελπισμένοι. Ήθελαν να μάθουν αμέσως τι είχε συμβεί, να έχουν κάποια είδηση», δήλωσε.
Απεργία στους σιδηροδρόμους – Νέα πίεση στην κυβέρνηση
Η νέα τραγωδία σημειώνεται μόλις εννέα μήνες μετά το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα του Ιανουαρίου στην Ανδαλουσία, όταν δύο τρένα υψηλής ταχύτητας συγκρούστηκαν, αφού το ένα εκτροχιάστηκε και εισήλθε στην παρακείμενη σιδηροδρομική γραμμή.
Από εκείνη τη σύγκρουση είχαν χάσει τη ζωή τους 46 άνθρωποι, ενώ η κυβέρνηση είχε δεχθεί σφοδρή κριτική για τη διαχείριση του σιδηροδρομικού δικτύου. Η έρευνα για τα αίτια του δυστυχήματος του Ιανουαρίου παραμένει σε εξέλιξη.
Την Πέμπτη οι εργαζόμενοι στους σιδηροδρόμους πραγματοποίησαν απεργία, η οποία είχε προγραμματιστεί πριν από τη νέα τραγωδία, ζητώντας από την κυβέρνηση να προχωρήσει σε βελτιώσεις των μέτρων ασφαλείας.
Σύμφωνα με τα συνδικάτα, αντίστοιχες παρεμβάσεις είχαν ήδη εξαγγελθεί μετά το πρώτο πολύνεκρο δυστύχημα του Ιανουαρίου.
Οι συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι αμφισβήτησαν την επιλογή του υπουργού να επικεντρώσει την ευθύνη σε έναν χειριστή του κέντρου ελέγχου, ενώ επέκριναν και τη διαρροή συνομιλιών από το κέντρο κυκλοφορίας προς τα μέσα ενημέρωσης.
«Το επίκεντρο δεν πρέπει να είναι το εάν υπήρξε ανθρώπινο λάθος, αλλά τι δεν λειτουργεί σωστά στο σύστημα», δήλωσε η Πέπα Πάεθ, γενική γραμματέας του τομέα σιδηροδρόμων της CCOO, της μεγαλύτερης συνδικαλιστικής οργάνωσης της Ισπανίας.
«Ποιες συνθήκες πρέπει να βελτιωθούν, ώστε ακόμη και αν συμβεί ένα ανθρώπινο λάθος, να μη βρεθούμε ξανά αντιμέτωποι με μια τέτοια κατάσταση;», διερωτήθηκε.
Η νέα σιδηροδρομική τραγωδία εντείνει την πολιτική πίεση στην κυβέρνηση Σάντσεθ, σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη συγκυρία, καθώς η χώρα οδεύει προς τις γενικές εκλογές της 29ης Νοεμβρίου.
Ποια ερωτήματα καλούνται να απαντήσουν οι Αρχές
Η ηχητική καταγραφή φαίνεται να στρέφει τις ευθύνες προς το κέντρο ελέγχου της κυκλοφορίας. Ωστόσο, παραμένουν αναπάντητα κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τη σηματοδότηση, τα συστήματα ασφαλείας και ενδεχόμενες τεχνικές αστοχίες.
Πώς ήταν δυνατόν να συμβεί η σύγκρουση;
Η φύση του δυστυχήματος, πέρα από τον βαρύ ανθρώπινο απολογισμό του, προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση.
Οι σιδηροδρομικές γραμμές υψηλής ταχύτητας διαθέτουν πολλαπλά συστήματα ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένων διαφορετικών τεχνολογιών αυτόματου ελέγχου της κυκλοφορίας των τρένων, που κανονικά θα έπρεπε να αποκλείουν το ενδεχόμενο δύο συρμοί να πλησιάσουν επικίνδυνα ο ένας τον άλλον στην ίδια γραμμή.
Η ηχητική καταγραφή που έδωσε στη δημοσιότητα η κυβέρνηση και μεταδόθηκε από ισπανικά μέσα ενημέρωσης φαίνεται να στρέφει την προσοχή στο κέντρο ελέγχου.
Στην καταγραφή ακούγεται ελεγκτής κυκλοφορίας στη Μαδρίτη να δίνει εντολή στον μηχανοδηγό του ακινητοποιημένου AVE να συνεχίσει «con marcha normal», δηλαδή με κανονική πορεία, αντί να κινηθεί με χαμηλή ταχύτητα.
Ο υπουργός Μεταφορών της Ισπανίας, Όσκαρ Πουέντε, χαρακτήρισε την εντολή «ανεξήγητη απόφαση».
Έχει συμβεί ξανά κάτι ανάλογο;
Οι συγκρούσεις στις οποίες ένα τρένο προσκρούει στο πίσω μέρος άλλου είναι σπάνιες. Το ίδιο ισχύει γενικότερα για τις συγκρούσεις συρμών στα διεθνή δίκτυα υψηλής ταχύτητας.
Το πλησιέστερο αντίστοιχο δυστύχημα σημειώθηκε στην Κίνα το 2011, όταν τρένο υψηλής ταχύτητας προσέκρουσε σε ακινητοποιημένο ταχύρρυθμο συρμό στην περιοχή Γουεντζόου, προκαλώντας τον θάνατο 40 ανθρώπων.
Στη Βρετανία, η σύγκρουση δύο τρένων της East Midlands στο Μπέντφορντ, νωρίτερα φέτος, ήταν η πρώτη θανατηφόρα σύγκρουση αυτού του τύπου εδώ και 40 χρόνια.
Το δυστύχημα σημειώθηκε σε τμήμα του σιδηροδρομικού δικτύου που δεν διέθετε σύστημα αυτόματου ελέγχου των τρένων, όταν ο μηχανοδηγός, όπως φαίνεται, δεν μείωσε ταχύτητα παρά το προειδοποιητικό σήμα κινδύνου.
Τι θα εξετάσουν οι Αρχές;
Παρότι η ηχητική καταγραφή φαίνεται να υποδεικνύει ότι το ανθρώπινο λάθος διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο, αρκετές κρίσιμες πτυχές της τραγωδίας παραμένουν αδιευκρίνιστες.
Μεταξύ αυτών βρίσκεται η αιτία της αρχικής βλάβης στο σύστημα σηματοδότησης.
Το σύστημα ελέγχου των τρένων, γερμανικής σχεδίασης, βρίσκεται σε διαδικασία σταδιακής αντικατάστασης. Μάλιστα, ο διευθύνων σύμβουλος της Iryo είχε δηλώσει πρόσφατα, ενώπιον εξεταστικής επιτροπής της ισπανικής Γερουσίας, ότι οι αποσυνδέσεις του συστήματος αποτελούσαν «συχνό πρόβλημα» στη συγκεκριμένη γραμμή.
Οι ερευνητές θα επιχειρήσουν να ανασυνθέσουν τη διαδοχή των γεγονότων και να εντοπίσουν τα τεχνικά προβλήματα που επέτρεψαν στο τρένο της Renfe να συνεχίσει την πορεία του, ενώ ο συρμός της Iryo παρέμενε ακινητοποιημένος.
Οι υπεύθυνοι σηματοδότησης και ελέγχου της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας εργάζονται πλέον ολοένα συχνότερα σε απομακρυσμένα, μηχανογραφημένα κέντρα ελέγχου. Γνωρίζουν, ωστόσο, πολύ καλά τους κινδύνους και το βάρος της ευθύνης που συνεπάγεται η εργασία τους.
Στο πλαίσιο της έρευνας θα πρέπει να διαπιστωθεί ποιες συνθήκες ή πιέσεις ενδέχεται να οδήγησαν τον ελεγκτή στην επίμαχη εντολή.
Σε όλα τα σύγχρονα μέσα μεταφοράς υψηλής τεχνολογίας, είτε πρόκειται για αεροπλάνα είτε για τρένα, οι γνωστοί κίνδυνοι ασφαλείας αντιμετωπίζονται με στόχο να εξαλειφθούν στον μέγιστο δυνατό βαθμό.
Οι έρευνες για τα δυστυχήματα συνήθως αποκαλύπτουν σπάνιους, αν όχι πρωτοφανείς, συνδυασμούς τεχνικών αστοχιών και ανθρώπινων λαθών.
Τι σημαίνει η νέα τραγωδία για την Ισπανία;
Η ισπανική κυβέρνηση θα επιδιώξει να αποδείξει ότι το τελευταίο δυστύχημα δεν συνδέεται με τη μετωπική σύγκρουση δύο τρένων που σημειώθηκε τον Ιανουάριο στην ίδια σιδηροδρομική γραμμή, στην περιοχή Αδαμούθ.
Τότε, ένας συρμός είχε εκτροχιαστεί, προφανώς λόγω ελαττωματικού ή ελλείποντος μικρού τμήματος της σιδηροτροχιάς, με αποτέλεσμα να συγκρουστεί με άλλο τρένο.
Ήδη πριν από τη νέα τραγωδία, οι μηχανοδηγοί είχαν προγραμματίσει απεργία, διαμαρτυρόμενοι για την ανεπαρκή χρηματοδότηση του σιδηροδρομικού δικτύου και του ανθρώπινου δυναμικού του. Σύμφωνα με τα συνδικάτα, η υποεπένδυση συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια των μεταφορών.
Το ισπανικό δίκτυο τρένων υψηλής ταχύτητας, που συνδέει τη Μαδρίτη με τη Σεβίλλη και τη Βαρκελώνη, θεωρούνταν υπόδειγμα επιτυχίας και προκαλούσε τον θαυμασμό των Βρετανών συγκοινωνιολόγων.
Επρόκειτο για ένα σύγχρονο δίκτυο, το οποίο είχε μειώσει τη διάρκεια της διαδρομής από την ισπανική πρωτεύουσα προς την Ανδαλουσία σε δυόμισι ώρες. Η ίδια διαδρομή με αυτοκίνητο απαιτεί διπλάσιο χρόνο, ενώ με υπεραστικό λεωφορείο τριπλάσιο.
Οι αποτελεσματικές δημόσιες συγκοινωνίες δημιουργούν θέσεις εργασίας και ενισχύουν την οικονομική ανάπτυξη. Η υποβάθμισή τους θα μπορούσε να έχει τα αντίθετα αποτελέσματα.
Είναι ασφαλείς οι ευρωπαϊκοί σιδηρόδρομοι;
Η μακροπρόθεσμη τάση από το 2010 και μετά καταδεικνύει μείωση των θανάτων από σιδηροδρομικά δυστυχήματα κάθε είδους.
Τις περισσότερες χρονιές, στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, δεν καταγράφεται ούτε ένας θάνατος επιβάτη από σύγκρουση ή άλλο σιδηροδρομικό δυστύχημα. Πρόκειται για μια εικόνα που απέχει παρασάγγας από τον αριθμό των θυμάτων στους αυτοκινητοδρόμους.
Ωστόσο, οι ανησυχίες για την ανεπαρκή χρηματοδότηση των σιδηροδρομικών δικτύων δεν περιορίζονται στην Ισπανία.
Το πρόβλημα έγινε εντονότερο μετά την πανδημία, όταν το λειτουργικό κόστος και οι κρατικές επιδοτήσεις αυξήθηκαν κατακόρυφα, την ώρα που τα έσοδα από τα εισιτήρια είχαν συρρικνωθεί.
Η νέα τραγωδία στην Ισπανία επαναφέρει έτσι στο προσκήνιο ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό ζήτημα: την ανάγκη διαρκών επενδύσεων στη συντήρηση, στον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό και στα συστήματα ασφαλείας των σιδηροδρομικών υποδομών.