Ένα κύμα επιθέσεων στη Μαύρη Θάλασσα, με τις ρωσικές δυνάμεις να στοχεύουν εμπορικά σκάφη και την Ουκρανία να απαντά με πλήγματα σε ρωσικά λιμάνια και δεξαμενόπλοια, έχει παραλύσει σχεδόν κάθε ναυτιλιακή δραστηριότητα, απειλώντας να βυθίσει τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες στο χάος.
Ένα νέο, ιδιαίτερα επικίνδυνο κύμα κλιμάκωσης στη Μαύρη Θάλασσα απειλεί να βυθίσει στο χάος τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες τροφίμων, ακριβώς στην αιχμή της περιόδου συγκομιδής. Οι αμοιβαίες αεροπορικές και ναυτικές επιθέσεις μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας έχουν μετατρέψει τις κρίσιμες θαλάσσιες οδούς σε εμπόλεμη ζώνη, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο την επισιτιστική ασφάλεια εκατομμυρίων ανθρώπων, ιδίως στη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και την Ασία.
Από τη μία πλευρά, οι ρωσικές δυνάμεις διεξάγουν συστηματικό «σφυροκόπημα» με όπλα ακριβείας και drones με στόχο ουκρανικά λιμάνια και εμπορικά σκάφη. Η τακτική αυτή, που έχει στοιχίσει τη ζωή σε δεκάδες πολίτες και ναυτικούς, στοχεύει στον πλήρη αποκλεισμό της Οδησσού. Με τις εξαγωγές της Ουκρανίας να καταγράφουν κατακόρυφη πτώση, εκατομμύρια τόνοι σιτηρών παραμένουν εγκλωβισμένοι, στερώντας παράλληλα από το Κίεβο έως και το 60% των μηνιαίων εξαγωγικών του εσόδων.
Τα ρωσικά πλήγματα αποτελούν το τελευταίο κεφάλαιο σε μια μακροχρόνια μάχη πάνω από τη Μαύρη Θάλασσα και την παρακείμενη Αζοφική Θάλασσα. Νέα όπλα που επιτρέπουν την ακριβή στόχευση σε μεγάλες αποστάσεις έχουν καταστήσει τα αργά κινούμενα φορτηγά πλοία εύκολους στόχους. Τον Ιούνιο και τον Ιούλιο, οι ρωσικές δυνάμεις επιτέθηκαν σε τουλάχιστον 50 φορτηγά πλοία, σύμφωνα με Ουκρανούς αξιωματούχους, σκοτώνοντας περισσότερους από 30 πολίτες.
Στην αρχή της περιόδου συγκομιδής, η ρωσική εκστρατεία στην Ουκρανία, η οποία είναι σημαντικός παραγωγός σιτηρών όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι και το κριθάρι, θα μπορούσε να προκαλέσει αναταραχή στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων. Το 2022 σημειωτέον, κατά τους πρώτους μήνες του πολέμου, η Ρωσία επέβαλε αποκλεισμό στα ουκρανικά λιμάνια , προκαλώντας απότομη αύξηση στις παγκόσμιες τιμές των τροφίμων και θέτοντας περίπου 70 εκατομμύρια ανθρώπους σε αυξημένο κίνδυνο οξείας επισιτιστικής ανασφάλειας .
Η Ουκρανία έχει επίσης συστηματικά στοχοποιήσει δεξαμενόπλοια και φορτηγά πλοία που συνδέονται με τη Ρωσία. Η ναυτική εκστρατεία της Μόσχας φαίνεται να αποτελεί απάντηση στην καταστροφή του ρωσικού στόλου πετρελαιοφόρων στην Αζοφική Θάλασσα από την Ουκρανία και στη συνεχιζόμενη στοχοποίηση πλοίων που μεταφέρουν ρωσικά αγαθά από το Κίεβο, γεγονός που έχει αφήσει την κατεχόμενη Κριμαία απομονωμένη και διψασμένη για καύσιμα .
Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η μαζική επιδρομή με πυραύλους και ναυτικά drones στο κομβικό ρωσικό λιμάνι του Νοβοροσίσκ. Το μεγαλύτερο μέρος του ρωσικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας είναι αγκυροβολημένο στο Νοβοροσίσκ – ένα από τα μεγαλύτερα λιμάνια της Ρωσίας – αφότου αναγκάστηκε να εκκενώσει την πρώην βάση του στη Σεβαστούπολη, στην υπό ρωσική κατοχή χερσόνησο της Κριμαίας, η οποία ήταν υπερβολικά εκτεθειμένη στις ουκρανικές επιθέσεις.
Η επίθεση προκάλεσε σοβαρές ζημιές σε δύο μεγάλους τερματικούς σταθμούς εξαγωγής σιτηρών και σε σκάφη. Μια μεγάλη εταιρεία εμπορίας σιτηρών επιβεβαίωσε στο ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων TASS ότι ο τερματικός σταθμός της είχε πληγεί από την επίθεση την Τετάρτη, ενώ μια άλλη δήλωσε το ίδιο στο Reuters και στο ρωσικό πρακτορείο RBK.Το ρωσικό υπουργείο Γεωργίας ανακοίνωσε χθες ότι εργάζεται για την ανακατεύθυνση των ροών φορτίου προς λιμάνια της Βαλτικής και της Κασπίας Θάλασσας, καθώς και προς χερσαίες οδούς. Δεν έκανε καμία αναφορά στις επιθέσεις της Ουκρανίας, αλλά δήλωσε ότι «λαμβάνει υπόψη τους τρέχοντες υλικοτεχνικούς περιορισμούς».
Καθώς η Μόσχα και το Κίεβο ανταλλάσσουν κατηγορίες για την αποσταθεροποίηση της ναυσιπλοΐας και την άνοδο των τιμών στα τρόφιμα, η κατάσταση στη Μαύρη Θάλασσα αποτυπώνει μια ευρύτερη παγκόσμια απειλή για το ελεύθερο εμπόριο. Με τις ναυτιλιακές εταιρείες να διστάζουν να αναλάβουν το ρίσκο, τους ναυτικούς να εγκαταλείπουν τις επικίνδυνες διαδρομές από το Ορμούζ μέχρι τη Μαύρη Θάλασσα και την Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά να αποτελεί παρελθόν, η διεθνής κοινότητα αντιμετωπίζει ξανά το φάσμα μιας γενικευμένης επισιτιστικής κρίσης, προειδοποιούν οι αναλυτές.
Η Ρωσία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας σιταριού στον κόσμο – αλλά σύμφωνα με μια εταιρεία αναλύσεων με έδρα τη Μόσχα, οι εξαγωγές για τον Αύγουστο θα μπορούσαν να μειωθούν κατά περισσότερο από το μισό σε σύγκριση με τον ίδιο μήνα τα τελευταία πέντε χρόνια λόγω της διαταραχής στη Μαύρη Θάλασσα και τη Θάλασσα του Αζόφ. Η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, κατηγόρησε την Ουκρανία ότι πραγματοποίησε επιθέσεις σε ρωσικές υποδομές σιτηρών και γεωργικών προϊόντων, με αποτέλεσμα την αύξηση των παγκόσμιων τιμών των τροφίμων και την αυξανόμενη έλλειψη σιτηρών.
Μαζί, η Ρωσία και η Ουκρανία αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό μερίδιο του παγκόσμιου εμπορίου σιτηρών, ιδίως για αγοραστές στη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και περιοχές της Ασίας. Η Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας του 2022, βάσει της οποίας η Ρωσία συμφώνησε να άρει τον αποκλεισμό των γεωργικών εξαγωγών της Ουκρανίας, δεν κράτησε πολύ αφότου η Μόσχα επανέλαβε τις επιθέσεις σε πλοία που χρησιμοποιούν τους θαλάσσιους διαδρόμους προς την Οδησσό το επόμενο έτος.