Ανάπτυξη με αστερίσκους: Πού επιμένουν οι ανισότητες στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη νέα έρευνα του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών
Παρά τη βελτίωση των οικονομικών δεικτών και τη μείωση των εισοδηματικών ανισοτήτων, η πρόσβαση σε κατοικία, υγεία, εκπαίδευση και ποιοτικές θέσεις εργασίας αναδεικνύεται στο νέο μεγάλο κοινωνικό στοίχημα.
Η εικόνα μοιάζει αντιφατική, σύμφωνα με τη νέα έρευνα του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών. Από τη μία, η ελληνική οικονομία καταγράφει τα τελευταία χρόνια θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης, η ανεργία υποχωρεί και οι δείκτες εισοδηματικής ανισότητας εμφανίζονται βελτιωμένοι σε σύγκριση με την περίοδο της βαθιάς οικονομικής κρίσης. Από την άλλη, εκατομμύρια πολίτες εξακολουθούν να νιώθουν ότι η καθημερινότητα γίνεται ολοένα και δυσκολότερη.
Το ενοίκιο καταναλώνει μεγάλο μέρος του μισθού, η πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας συχνά απαιτεί χρήματα από την τσέπη του πολίτη, ενώ, οι ευκαιρίες εκπαίδευσης και επαγγελματικής ανέλιξης εξακολουθούν να εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από το οικογενειακό υπόβαθρο. Η ανισότητα δεν εξαφανίστηκε, απλώς μετακινήθηκε. Δεν αποτυπώνεται πλέον μόνο στο εισόδημα, αλλά και τις δυνατότητες που έχει κάθε πολίτης να χτίσει μία καλύτερη ζωή, όπως επισημαίνεται στη νέα μελέτη του Ιδρύματος για τις πολλαπλές πτυχές της ανισότητας στην Ελλάδα.
Η έκθεση «φωτίζει» τις νέες μορφές κοινωνικού χάσματος που διαμορφώνονται στη χώρα και προειδοποιεί ότι η οικονομική πρόοδος από μόνη της δεν αρκεί, εάν δεν συνοδεύεται από πολιτικές που διασφαλίζουν ίσες ευκαιρίες και πρόσβαση σε βασικά κοινωνικά αγαθά.
Το βασικό εύρημα
Παρά τη βελτίωση των μακροοικονομικών ποσοστών και τη σταδιακή αποκλιμάκωση του δείκτη ανισότητας Gini από το 2015 και μετά, η καθημερινή εμπειρία των πολιτών παραμένει δύσκολη. Σχεδόν 7 στα 10 ελληνικά νοικοκυριά δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να καλύψουν τις ανάγκες τους, ενώ οι πολίτες θεωρούν ότι η ανισότητα και η έλλειψη ίσων ευκαιριών είναι εντονότερες στην Ελλάδα απ’ ό,τι στον μέσο όρο της Ευρώπης.
Η οικονομική ανάκαμψη μετά το 2018 συνοδεύτηκε από αύξηση απασχόλησης και μισθών, γεγονός που βελτίωσε τη θέση πολλών εργαζόμενων νοικοκυριών.
Ωστόσο:
- Οι νέοι παραμένουν στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
- Τα μονογονεϊκά νοικοκυριά και οι οικογένειες με πολλά παιδιά αντιμετωπίζουν τον υψηλότερο κίνδυνο φτώχειας.
- Το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών επιμένει.
- Το εισόδημα από αυτοαπασχόληση εμφανίζει τις μεγαλύτερες ανισότητες σε σύγκριση με μισθούς και συντάξεις.
Η μελέτη σημειώνει, επίσης, ότι το σύστημα κοινωνικών παροχών λειτουργεί προοδευτικά, αλλά παραμένει λιγότερο ισχυρό από τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά συστήματα και δεν αρκεί για να εξισορροπήσει πλήρως τις ανισότητες.
Αγορά εργασίας: Οι παλιές παθογένειες επιμένουν
Το Ίδρυμα εντοπίζει πέντε βασικά διαρθρωτικά προβλήματα:
- Υψηλή αυτοαπασχόληση.
- Μεγάλη παραοικονομία και αδήλωτη εργασία.
- Χαμηλή συμμετοχή στην αγορά εργασίας.
- Χαμηλή απασχόληση και επίμονη μακροχρόνια ανεργία.
- Αδύναμη συνδικαλιστική εκπροσώπηση.
Ιδιαίτερα ευάλωτες εμφανίζονται οι γυναίκες και τα άτομα με αναπηρία, που εξακολουθούν να έχουν δυσκολότερη πρόσβαση στην απασχόληση.
Πολλές σπουδές, περιορισμένη κοινωνική κινητικότητα
Η Ελλάδα έχει διευρύνει σημαντικά την πρόσβαση στην εκπαίδευση, όμως, η εκπαίδευση δεν λειτουργεί πάντα ως μηχανισμός κοινωνικής ανέλιξης.
Η μελέτη επισημαίνει:
- Μικρότερη διαγενεακή κινητικότητα σε σχέση με πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
- Ισχυρή επίδραση της οικογενειακής και κοινωνικής προέλευσης στις εκπαιδευτικές ευκαιρίες.
- Μεγάλη εξάρτηση από την παραπαιδεία.
- Υψηλό αριθμό φοιτητών που καθυστερούν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους.
Επιπλέον, η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά ιδιωτικών δαπανών υγείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό σημαίνει ότι τα νοικοκυριά καλύπτουν μεγάλο μέρος των εξόδων περίθαλψης, ενώ οι οικονομικά ασθενέστεροι συχνά αναβάλλουν εξετάσεις και θεραπείες.
Οι δημόσιες δαπάνες για τη φροντίδα ηλικιωμένων και εξαρτημένων ατόμων παραμένουν από τις χαμηλότερες στην Ευρώπη, με το βάρος να μεταφέρεται κυρίως στις οικογένειες και ιδιαίτερα στις γυναίκες.
Στέγαση: Η νέα μεγάλη πηγή ανισότητας
Αν υπάρχει ένας τομέας που συμπυκνώνει τη νέα μορφή κοινωνικής ανισότητας στην Ελλάδα, αυτός είναι η κατοικία, όπως τονίζεται στην έκθεση. Η εκτόξευση των «ενοικίων», η αύξηση των τιμών των ακινήτων και το υψηλό ενεργειακό κόστος δημιουργούν ένα ασφυκτικό περιβάλλον για τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα. Παράλληλα, όσοι διαθέτουν ήδη ακίνητη περιουσία, βλέπουν την αξία της να αυξάνεται, διευρύνοντας το χάσμα μεταξύ ιδιοκτητών και ενοικιαστών.
Το συμπέρασμα
Η μελέτη του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών αναδεικνύει ότι η ανισότητα στην Ελλάδα δεν υπολογίζεται πλέον μόνο από το ύψος του εισοδήματος, αλλά την πρόσβαση στη στέγη, την υγεία, την εκπαίδευση και τις ευκαιρίες. Όσο αυτά τα αγαθά γίνονται δυσκολότερα προσβάσιμα για μεγάλα τμήματα της κοινωνίας, τόσο η ανάπτυξη κινδυνεύει να παραμένει μία στατιστική επιτυχία, χωρίς αντίκρισμα στην καθημερινή ζωή των πολιτών.
Δείτε εδώ όλη την έκθεση του ΙΟΒΕ:
Πηγή