Σαράντα χρόνια μετά την πυρηνική τραγωδία στην Ουκρανία, η κατασκευή του ρωσοτουρκικού σταθμού στα νότια παράλια της Τουρκίας εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια της Ελλάδας και της Ανατολικής Μεσογείου
Η 26η Απριλίου έχει μείνει στη μνήμη όλων ως η μέρα που η Ευρώπη ήλθε για πρώτη φορά σε τόσο κοντινή επαφή με την… ραδιενέργεια. Το Τσέρνομπιλ όμως απείχε εκατοντάδες χιλιόμετρα από την ελληνική επικράτεια. Πλέον ο κίνδυνος βρίσκεται εγγύτερα. Ο λόγος για τον πυρηνικό σταθμό στο Ακουγιού της Τουρκίας που υπενθυμίζει με ανησυχητικό τρόπο ότι η ραδιενέργεια δεν γνωρίζει σύνορα ούτε σταματά στη θάλασσα. Για την Ελλάδα, το μάθημα του Τσερνόμπιλ παραμένει ζωντανό και ανησυχητικό, καθώς η Τουρκία μπαίνει στην πυρηνική εποχή με όρους που προβληματίζουν τη διεθνή επιστημονική κοινότητα.
Χτισμένο σε απόσταση αναπνοής από σεισμικό ρήγμα
Το εργοστάσιο στο Ακουγιού είναι το βασικό ενεργειακό έργο του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Κατασκευάζεται από τη ρωσική εταιρεία Rosatom και το κόστος του ξεπερνά τα 20 δισεκατομμύρια δολάρια, κάνοντάς το ένα από τα μεγαλύτερα έργα στην περιοχή. Θα έχει τέσσερις αντιδραστήρες τύπου VVER-1200 και συνολική ισχύ 4.800 MW, καλύπτοντας το 10% των ενεργειακών αναγκών της Τουρκίας και βοηθώντας στη μείωση των εισαγωγών ορυκτών καυσίμων. Η σημασία του όμως είναι και στρατηγική. Με τη φόρτωση των πυρηνικών καυσίμων στον πρώτο αντιδραστήρα, το Ακουγιού απέκτησε επίσημα το καθεστώς πυρηνικής εγκατάστασης και, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις της Άγκυρας, αναμένεται να λειτουργήσει το 2026.
Το μεγαλύτερο ερώτημα για το Ακουγιού είναι η τοποθεσία του. Η Τουρκία είναι από τις πιο σεισμογενείς χώρες και η επιλογή των νότιων παραλίων για ένα τέτοιο εργοστάσιο θεωρείται ριψοκίνδυνη. Σύμφωνα με σεισμολογικές μελέτες, υπάρχει 50% πιθανότητα να γίνει σεισμός 7 Ρίχτερ σε ακτίνα 100 χιλιομέτρων από το εργοστάσιο τα επόμενα 40 χρόνια. Ακόμα πιο ανησυχητικό είναι ότι ένα πολύ ενεργό ρήγμα βρίσκεται μόλις 25 χιλιόμετρα μακριά, ενώ στην περιοχή έχουν καταγραφεί σεισμοί 7,5 Ρίχτερ από τον 19ο αιώνα.
Η Rosatom προσπαθεί να καθησυχάσει, λέγοντας ότι ο σταθμός έχει σχεδιαστεί να αντέχει σεισμό μέχρι και 9 Ρίχτερ. Οι τεχνικοί μιλούν για τη φιλοσοφία της «άμυνας σε βάθος», με πολλά επίπεδα προστασίας. Ένα από αυτά είναι το ενισχυμένο εξωτερικό τείχος από μπετόν, αλλά το πιο σημαντικό μέτρο είναι το «core catcher», ένας ατσάλινος κώνος 144 τόνων κάτω από τον αντιδραστήρα που παγιδεύει και ψύχει τον πυρήνα σε περίπτωση τήξης, αποτρέποντας διαρροή ραδιενέργειας. Ωστόσο, το παράδειγμα της Φουκουσίμα έδειξε ότι η φύση μπορεί να ξεπεράσει κάθε ανθρώπινη πρόβλεψη. Ο ίδιος ο Ερντογάν έχει παραδεχτεί ότι καμία επένδυση δεν είναι χωρίς ρίσκο, κάτι που στην περίπτωση των πυρηνικών ακούγεται ιδιαίτερα ανησυχητικό.
Το εφιαλτικό σενάριο για το Αιγαίο και την Κύπρο
Για την Ελλάδα, το ζήτημα δεν είναι αν η Τουρκία θα αποκτήσει ενέργεια, αλλά τι θα γίνει αν το «ρίσκο» γίνει πραγματικότητα. Η μικρή απόσταση δεν επιτρέπει εφησυχασμό. Το Ακουγιού απέχει μόνο 95 χιλιόμετρα από την Κύπρο και περίπου 300 χιλιόμετρα από το Καστελόριζο. Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου Αθηνών, αν συμβεί μεγάλο ατύχημα με διαρροή, ο χρόνος αντίδρασης θα είναι ελάχιστος. Το ραδιενεργό νέφος θα φτάσει στα νησιά του Νοτιοανατολικού Αιγαίου μέσα σε 24 ώρες.
Σε 36 ώρες από ένα τέτοιο συμβάν, η ραδιενέργεια θα μπορούσε να φτάσει στο Κεντρικό Αιγαίο και να αρχίσει να επηρεάζει την ηπειρωτική Ελλάδα. Αν και η απόσταση των 200-300 χιλιομέτρων ίσως να μην απαιτεί άμεση εκκένωση, οι έμμεσες συνέπειες θα είναι σοβαρές. Η ραδιενεργός ρύπανση θα κατέστρεφε τη γεωργία και την κτηνοτροφία στις πληγείσες περιοχές, καθώς τα προϊόντα θα θεωρούνταν ακατάλληλα. Επίσης, ο τουρισμός, βασικός πυλώνας της οικονομίας, θα δεχόταν σοβαρό πλήγμα που θα χρειαζόταν χρόνια για να ξεπεραστεί.ν και άλλες πτυχές που προκαλούν δυσφορία στην Αθήνα.
Απόβλητα και όπλα
Η διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων είναι ένα ζήτημα που αφορά ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο, καθώς οποιαδήποτε αστοχία στη φύλαξη ή τη μεταφορά τους θα μολύνει το θαλάσσιο οικοσύστημα για γενιές. Επιπλέον, πολλοί αναλυτές βλέπουν πίσω από το Ακουγιού την κρυφή ατζέντα της Άγκυρας για απόκτηση πυρηνικών όπλων. Παρόλο που ένας σταθμός ηλεκτροπαραγωγής δεν οδηγεί αυτόματα σε βόμβα, η επιμονή του Ερντογάν να περιληφθεί στις συμφωνίες η τεχνογνωσία εμπλουτισμού ουρανίου είναι μια κίνηση που “χτυπάει” καμπανάκια στους διεθνείς οργανισμούς.