Να ανταλλάξεις μια συμμαχία με ένα νησί;
Το 416 π.Χ., η πόλη–κράτος της Αθήνας βρισκόταν σε παρατεταμένη σύγκρουση με τη Σπάρτη, τον βασικό της αντίπαλο. Για χρόνια, η Αθήνα απολάμβανε συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι της Σπάρτης, κυρίως χάρη στις συμμαχίες και τα σύμφωνα αμοιβαίας άμυνας με μικρότερα κράτη, γνωστά ως Δηλιακή Συμμαχία. Το 416 π.Χ. η Δηλιακή Συμμαχία υπήρχε σχεδόν 70 χρόνια, περίπου όσο και στο ΝΑΤΟ σήμερα, το αντίστοιχο μιας μακρόχρονης και αμυντικής αμυντικής συμμαχίας.
Εκείνη τη χρονιά, η Αθήνα άρχισε να θεωρεί το μεσογειακό νησί της Μήλου ζωτικής σημασίας λόγω της στρατηγικής της θέσης. Ο Μήλος δεν διέθετε δικό της στρατό, αλλά γεωγραφικά βρισκόταν στη διασταύρωση θαλάσσιων οδών που βοηθούσαν τόσο στην προστασία όσο και στην προβολή της αθηναϊκής ισχύος. Το νησί επί μακρόν δήλωνε ουδετερότητα, όμως για την Αθήνα αυτό δεν αρκούσε πλέον.
Όταν αθηναϊκή αντιπροσωπεία απαίτησε η Μήλος να ενταχθεί στην Αθήνα, οι Μήλιοι αρνήθηκαν και επικαλέστηκαν τις αθηναϊκές παραδόσεις λογικής και δικαιοσύνης, ζητώντας έναν συμβιβασμό. Οι Αθηναίοι απάντησαν με μια περίφημη φράση για την ισχύ:
«Ξέρετε τόσο καλά όσο κι εμείς ότι, όπως πάνε τα πράγματα στον κόσμο, το δίκαιο τίθεται μόνο μεταξύ ίσων σε δύναμη, ενώ ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμη του και ο αδύνατος υποχωρεί όσο του επιβάλλει η αδυναμία του.
Κέρδισε ένα νησί, έχω μια αυτοκρατορία
Η Αθήνα κατέλαβε τη Μήλο, σε μια επίδειξη ωμής βίας που αντέβαινε στις παραδόσεις της και σε ό,τι είχε οικοδομήσει τις συμμαχίες της επί δεκαετίες με βάση τη συναίνεση. Λίγο αργότερα, αυτές οι συμμαχίες άρχισαν να διαλύονται, καθώς η Αθήνα στηριζόταν πλέον στον εξαναγκασμό αντί στην πειθώ για να διατηρήσει. Μέσα σε μια δεκαετία, η Αθήνα ηττήθηκε και η αυτοκρατορία της κατέρρευσε.
Η αφήγηση της Μήλου και της πτώσης της αθηναϊκής αυτοκρατορίας καταγράφεται από τον Έλληνα ιστορικό Θουκυδίδη. Ο «Διάλογος των Μηλιών» περιγράφει τη σύγκρουση ανάμεσα στους Μήλιους και τους Αθηναίους, μαζί με τη διάσημη φράση για την παγκόσμια πολιτική ισχύος. Το διαχρονικό δίδαγμα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο την ωμή βία, αλλά τους κινδύνους από τη χρήση της εις βάρος των συμμαχιών.
Ο διάλογος του Τραμπ για τη Γροιλανδία
Σε πρόσφατη συνέντευξή του στο CNN με τον Τζέικ Τάπερ, ο ανώτερος σύμβουλος του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, Στίβεν Μίλερ, θύμισε τον Θουκυδίδη, περιγράφοντας τη λογική του Λευκού Οίκου για την απόκτηση της Γροιλανδίας:
«Μπορείτε να μιλάτε όσο θέλετε για διεθνικές ευγένειες και τα λοιπά. Αλλά ζούμε σε έναν κόσμο, στον πραγματικό κόσμο, που διέπεται από τη δύναμη, από τη βία, από την ισχύ. Αυτοί είναι οι σιδερένιοι νόμοι του κόσμου που υπάρχουν από την αρχή του χρόνου».
Ο Μίλερ έχει δίκιο ότι η ισχύς και η προβολή της παραμένουν αναπόσπαστο στοιχείο των διεθνών σχέσεων. Έχει επίσης δίκιο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν σήμερα το ισχυρότερο κράτος στον κόσμο, αν μετρηθούν με βάση τη στρατιωτική ισχύ, την οικονομική ανθεκτικότητα και το επιχειρηματικό τους σύστημα που οδηγεί τις παγκόσμιες καινοτομίες.
Όμως το ίδιο ίσχυε και για την Αθήνα, και όπως η Σπάρτη τότε, έτσι και η Κίνα σήμερα δεν απέχει πολύ από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί ακριβώς υστερούν οι «σιδερένιοι νόμοι του κόσμου» του Μίλερ: αποτυγχάνουν να αναγνωρίσουν ότι ο διαχρονικός τύπος για τη διατήρηση της παγκόσμιας ισχύος είναι οι αμοιβαία επωφελείς συμμαχίες, όχι η ωμή δύναμη και ο εξαναγκασμός.
Η Γροιλανδία ως Μήλος
Ας εφαρμόσουμε τώρα όλα αυτά σε όσα μόλις συνέβησαν με τη Γροιλανδία. Ο Τραμπ δεν είναι ο πρώτος που αναγνωρίζει ότι η Γροιλανδία, όπως η Μήλος για την Αθήνα, αποτελεί στρατηγικό έδαφος για την άμυνα των ΗΠΑ.
Ο Ουίλιαμ Σιούαρντ, υπουργός Εξωτερικών των προέδρων Αβραάμ Λίνκολν και Άντριου Τζόνσον, αφού διαπραγματεύτηκε επιτυχώς την αγορά της Αλάσκας από τη Ρωσία έναντι δύο σεντς το στρέμμα, έστρεψε το ενδιαφέρον του στη Γροιλανδία. Μέχρι το 1868, οι διαπραγματεύσεις του με τη Δανία για την αγορά του νησιού είχαν σημειώσει πρόοδο, με προσφορά 5,5 εκατ. δολαρίων σε χρυσό, αλλά πάγωσαν καθώς το Κογκρέσο δεν έδειξε ενδιαφέρον και η μεταεμφυλιακή Αμερική είχε σοβαρότερα προβλήματα.
Το 1946, ο πρόεδρος Χάρι Τρούμαν προσέφερε στη Δανία 100 εκατ. δολάρια σε χρυσό για τη Γροιλανδία, λόγω της στρατηγικής της θέσης στην απαρχή του Ψυχρού Πολέμου. Η στρατιωτική ηγεσία είχε ομόφωνα εισηγηθεί την απόκτηση του εδάφους, λόγω της εγγύτητάς του στη Ρωσία και των σχεδίων της Μόσχας για την Αρκτική.
Η Δανία απέρριψε την προσφορά του Τρούμαν, αλλά συμφώνησε σε μια στρατιωτική συμφωνία που έδινε στην Ουάσιγκτον απεριόριστη πρόσβαση και δικαιώματα βάσεων σε ολόκληρο το νησί. Η συνθήκη αυτή – η Συμφωνία για την Άμυνα της Γροιλανδίας – επικυρώθηκε από το Κογκρέσο το 1951. Στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ διέθεταν δεκάδες βάσεις και θέσεις στη Γροιλανδία. Σήμερα υπάρχει μόνο μία από επιλογή. Η συνθήκη του 1951 παραμένει πλήρως σε ισχύ.
Αυτή η ιστορική εμπειρία με τη Γροιλανδία θα έκανε τον Θουκυδίδη περήφανο. Η Αμερική πέτυχε όσα ήθελε και τελικά νίκησε τη Σοβιετική Ένωση, μέσω της οικοδόμησης συμμαχιών και της προβολής ισχύος με συναίνεση, όχι με ωμή βία.
Το διαχρονικό μάθημα για τον Τραμπ
Ο Τραμπ έχει δίκιο να θεωρεί τη Γροιλανδία στρατηγική προτεραιότητα για τις ΗΠΑ. Μάλιστα, το νησί είναι σήμερα ακόμη πιο σημαντικό απ’ ό,τι στην εποχή του Τρούμαν. Καθώς οι πάγοι λιώνουν και ανοίγουν νέες θαλάσσιες οδοί, η Αρκτική δεν είναι ζώνη ασφαλείας αλλά στρατηγικό πεδίο. Η Ρωσία έχει επενδύσει μαζικά σε παγοθραστικά για να ανοίξει και να ελέγξει διαδρομές. Η Κίνα, παρότι δεν έχει εδαφική πρόσβαση, αυτοχαρακτηρίζεται «σχεδόν αρκτικό κράτος» και επιδιώκει, μαζί με τη Ρωσία, τη δημιουργία ενός «Πολικού Δρόμου του Μεταξίου».
Στο μέλλον, η Αρκτική ενδέχεται να βρεθεί στο επίκεντρο του παγκόσμιου εμπορίου. Η Βόρεια Θαλάσσια Οδός από την Ανατολική Ασία προς την Ευρώπη είναι 5.000 μίλια συντομότερη — και κατά 14 ημέρες ταχύτερη — από τη διαδρομή μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Το μέγεθος και η κεντρική θέση της Γροιλανδίας αντισταθμίζουν ορισμένα πλεονεκτήματα της Ρωσίας και προσφέρουν στις ένα αρκτικό πρόγραμμα που το Πεκίνο δεν μπορεί να αποκτήσει.
Πηγή: CNN